ሀ. በውስጥ
1. የኤጲስ ቆጶሳት ምርጫ መሥፈርት ከክርስትና ቀኖና እየራቀ ወደ ጎሳ የማንነት ፖለቲካ አዘንብሏል፤
2. ኤጲስ ቆጶስነት ለአገልግሎት በቤተ ክርስቲያን አስገዳጅነት ለተምረጡ አብቶች የሚሰጥ መሆኒኡ ቀርቶ በደጅ
ጥናት፣ በእጅ መንሻና በመኳንንት ድጋፍ የሚፈለግ የድሎት ቦታ ሆኗል፤
3. ካህናት አስተዳደግና አሿሿም፣ ስምሪት እና መዋቅራዊ ክትትሉ ከግል ጥቅም ካር የተቆራኝ ሆኗል፤
4. ዝሙት፣ ፍቅረ ንዋይ፣ ዘረኝነት፣ አድርባይነት እና ድሎት ማሳደድ ሥር እየሰደዱ ናቸው
5. ምእመናን ዘመኑን የዋጅ አገልግሎትና ጥበቃ በማጣታቸው አሕዛባዊ ሕይወት ተለማምደዋል፦ ፍቺ፣ ዝሙት፣
ውርጃ፣ ዘረኝነት፣ ንፍገት፣ ኢፍትሐዊነት፣ መገዳደል ተስፋፍቷል፤
6. ኑፋቄና ክህደት በሚሊዮን የሚቆጠሩ ምእመናንን አፍልሷል
ለ. በውጭ
1. ላልፉት 60 ዓመታት በኢትዮጵያ ውስጥ የተቀነቀነው ፖለቲካ የኦርቶዶክስ ክርስትና ጠል መሆኑና
የትውልዱን ክርስቲያናዊ ዝንባሌ በተቃራኒው እንዲቆም የትምህርት፣ የመዋቅር፣ የስነ ልቦና ጥቃት እየፈጸመ
መቀጠሉ፤
2. ኦርቶዶክሳውያን ክርስቲያን ዜጎች የመንግሥትና የተለያዩ የነገድ ነጻ አውጭዎችና የውጭ-ገብ ጽንፈኛ
እምነቶች የጥቃት ዒላማ በመሆን ከእምነት መፍለስ፣ መፈናቀል፣ መደኸየ፣ ከሀገራዊ ተሳትፎ መገለል
መዋቅራዊና ሥርዓታዊ መሆኑ።
1. የቀደሙት ቅዱሳን ጳጳሳት ምን ይመስሉ ነበር?
እንደ ቅዱስ አትናቴዎስ፣ ቅዱስ ቄርሎስ፣ ቅዱስ ያሬድን ያስተማሩ አባቶች፣ እና በኢትዮጵያ እንደ አቡነ ጴጥሮስ፣ አቡነ
ቴዎፍሎስ፣ አቡነ ሚካኤል ያሉ አባቶች የተለዩት፦
•እውነትን ስለሚጠብቁ መከራን መቀበል በመፍራት አልነበረም።
• የቤተ ክርስቲያንን አንድነት ከግል ጥቅም በላይ ያስቀምጡ ነበር።
• የጸሎት እና የገድል ሕይወት ይኖራቸው ነበር።
• ከንጉሥ ወይም ከመንግሥት ፊት እውነትን ለመናገር ይደፍሩ ነበር።
• ሕዝብ በመንፈሳዊ አባትነታቸው ይመለከታቸው ነበር፣ በፖለቲካ መሪነት አይደለም።
2. ዛሬ የሚታዩ ፈተናዎች
በዛሬው ኢትዮጵያ ውስጥ ብዙ ምዕመናን የሚያሳስባቸው ነገሮች አሉ፦
• የብሔር ፖለቲካ ወደ ቤተ ክርስቲያን መግባት።
• በጳጳሳትና በካህናት መካከል የሚታዩ ይፋዊ ግጭቶች።
• የሲኖዶስ ውሳኔዎች በሕዝብ ፊት የክርክር ጉዳይ መሆናቸው።
• መንፈሳዊ ጉዳይ ከመሆን ይልቅ የሥልጣን እና የአወቃቀር ጉዳይ ሆኖ መታየት።
3. ዛሬና ትናንት መካክለ ያለው ታላቁ ልዩነት
የቀደሙት ቅዱሳን አባቶች ዛሬ የሚታየው ፈተና
1. ራሳቸውን ይክዱ ነበር የግልና የቡድን ፍላጎት ውክልና የበዛ መስሎ ይታያል
2. ጸሎትና ገድል ማዕከል ነበር መግለጫና ሚዲያ ይበልጥ ተጽእኖ አለው
3. ለእምነት መከራ ይቀበሉ ነበር ለአስተዳደር እና ለሥልጣን ክርክር መሰማት ይበዛል
4. አንድነትን ያስጠብቁ ነበር ክፍፍልን የሚጨምሩ ኃይሎች አሉ
ነገር ግን ማስታወስ ያለብን በእያንዳንዱ ዘመን ቅዱሳንም ነበሩ፣ ደካሞችም ነበሩ።
የ4ኛው ክፍለ ዘመን አርዮሳውያን ዘመን ላይም ብዙ ጳጳሳት
ስህተት ውስጥ ገብተው ነበር፤ ነገር ግን ጥቂት ታማኞች እውነትን ጠብቀው ቆሙ።
ስለዚህ ዛሬም አጠቃላይ "የጳጳሳት
ንቅዘት" ብለን መፍረድ ከባድ ነው፤ ነገር ግን የመንፈሳዊ ቅዝቃዜ፣ የፖለቲካ ጫና እና የአንድነት ችግር መኖሩን ብዙ
ሰዎች ይመለከታሉ።
በኦርቶዶክስ ትምህርት መፍትሔው የሚጀምረው በንስሐ፣ በጸሎት፣ በቅዱሳን አባቶች መንገድ መመለስ እና "ቤተ
ክርስቲያን ከማንኛውም ብሔር፣ ፖለቲካ እና ግል ጥቅም በላይ ናት" የሚለውን መንፈስ በማደስ ነው።
በታሪክ ውስጥ የጳጳሳት ቅድስና ወይም ድክመት ሁልጊዜ ከአራት ነገሮች ጋር ተፈትኗል፦
1. ከመንግሥት ጋር ያላቸው ግንኙነት
2. ከእምነት እውነት ጋር ያላቸው ታማኝነት
3. ከግል ክብር እና ሥልጣን ጋር ያላቸው አቋም
4. የቤተ ክርስቲያንን አንድነት የመጠበቅ ችሎታ
ዛሬ በኢትዮጵያ የሚታዩትን ክርክሮች ስናይ በታሪክ ተመሳሳይ ምሳሌዎች አሉ።
1. ቅዱስ አትናቴዎስ እና የአርዮስ ዘመን
በ4ኛው ክፍለ ዘመን አርዮስ የክርስቶስን ሙሉ መለኮት የሚቃወም ትምህርት አቀረበ። በዚያ ጊዜ ብዙ ጳጳሳት
በመንግሥታዊ ጫና ምክንያት ወደ አርዮሳዊነት አዘነበሉ።
ቅዱስ አትናቴዎስ ግን ብቻውን ቢቀርም እውነትን አልተወም። አምስት ጊዜ ተሰደደ።
የታሪኩ ትምህርት:
• ብዙሃኑ ጳጳሳት አንድ ነገር ቢያደርጉ እንኳ ያ ሁል ጊዜ እውነት ማለት አይደለም።
• ቅድስና በቁጥር አይለካም።
• አንድ ጳጳስ እውነትን ስለሚጠብቅ ከብዙዎች ጋር ሊጋጭ ይችላል።
ይህ የታሪክ ምዕራፍ ዛሬ ምዕመናን "ማን ትክክል ነው?" ሲሉ ከቁጥር ይልቅ ከቅዱሳን አባቶች ትምህርት ጋር
እንዲያመዛዝኑ ያስተምራል።
2. ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ እና የሥልጣን ችግር
ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ የቆስጠንጢኖስ ከተማ ሊቀ ጳጳስ ነበር። ለሀብታሞች፣ ለፖለቲከኞች እና ለቤተ መንግሥት
ሰዎች የነበሩ ስህተቶችን በግልጽ ተናገረ። የሌሎች ጳጳሳት ተቃውሞ ተነሳበት፤ በመጨረሻም ተወግዶ በስደት ሞተ።
የታሪኩ ትምህርት:
• ጳጳስ የተሰጠው ሥልጣን ለራሱ ክብር አይደለም።
• ፍትሕን መናገር ዋጋ ያስከፍላል።
• የውስጥ ግጭት ከእምነት ውጭ የሆኑ ፍላጎቶች ሲገቡ ይባባሳል።
3. አቡነ ጴጥሮስ እና የሰማዕትነት መንፈስ
በጣሊያን ወረራ ዘመን አቡነ ጴጥሮስ ለሕዝቡ ቆመ። "ሕዝቤን አልክዳቸውም" ብሎ ሕይወቱን ሰጠ።
እርሱ ሥልጣን
ለመጠበቅ አልታገለም፤ እውነትን ለመጠበቅ ታገለ።
ዛሬም ብዙ ምዕመናን የሚጠይቁት፦ "ጳጳሳት ስለ እውነት እየታገሉ
ነው ወይስ ስለ ስልጣን?"
የሚለውን ጥያቄ ነው። ታሪኩ የሚያሳየው፣ ቅዱሳን አባቶች ሁልጊዜ ዋጋ ከፍለዋል፤ ነገር ግን ለራሳቸው አልኖሩም።
4. አቡነ ቴዎፍሎስ እና የፖለቲካ ጫና
ከደርግ መንግሥት ጋር በተያያዘ የቤተ ክርስቲያን ነጻነት ተፈተነ። አቡነ ቴዎፍሎስ ታስረው በኋላ ተገደሉ።ከዚህ
የምንማረው፦
• መንግሥትና ቤተ ክርስቲያን ሲደባለቁ ችግር ይመጣል።
• ጳጳሳት ከፖለቲካ ግፊት ነጻ ሆነው መሥራት አለባቸው።
5. የኢትዮጵያ ገዳማት አባቶች
እንደ አቡነ ተክለ ሃይማኖት፣ አቡነ እውስጣቴዎስ፣ አቡነ ፊልጶስ ያሉ አባቶች ሥልጣን አልፈለጉም።
የእነሱ ኃይል ከ፦
• ጾም
• ጸሎት
• ትሕትና
• ቅድስና. ------- ይመነጨ ነበር።
በዚያ ዘመን ሕዝቡ ጳጳሳትን የሚከተላቸው ስለ መንፈሳዊ ሕይወታቸው ነበር፤ ዛሬ ግን ብዙ ጊዜ ክርክሩ በማህበራዊ
ሚዲያ እና በፖለቲካ ቃላት ይታያል።
በመዋቅርና በተጻፈ ሕጋዊነት ወይንም የቲፎዞና የምንግሥት ድጋፍ ያለው ትልቅ
ይደረጋል።
የመጨረሻ ሚዛናዊ ግምገማ
በታሪክ ውስጥ ችግር የሌለበት ዘመን አልነበረም። የቅዱስ አትናቴዎስ ዘመን ነበር፣ የአፈወርቅ ዘመን ነበር፣ የአቡነ
ጴጥሮስ ዘመን ነበር።
ልዩነቱ ግን ቅዱሳኑ ከግጭቱ መካከል ቆመው የጠየቁት "ማን ያሸንፋል?" የሚለውን ሳይሆን
"እውነት ምንድን ነው?" የሚለውን ነበር።
ስለዚህ ዛሬ ያለውን የጳጳሳት ክርክር ለመገምገም ዋነኛው መለኪያ የብሔር፣ የቡድን ወይም የፖለቲካ ወገንተኝነት
ሳይሆን የቅዱሳን አባቶች መለኪያ ነው፦ ትሕትና፣ እውነት፣ መስዋዕትነት፣ ጸሎት እና የቤተ ክርስቲያን አንድነት።
በእነዚህ መለኪያዎች ማንኛውም ዘመን ሊመዘን ይችላል።
የቀደሙት ቅዱሳን ጳጳሳት እና የዘመናችን ፈተናዎች ንጽጽር
መለኪያ የቀደሙት ቅዱሳን ጳጳሳት ዛሬ የሚታየው ፈተና
1. የመሪነት መሠረት ቅድስና፣ ገድል፣ ትሕትና አስተዳደራዊ እና ማኅበራዊ ጫናዎች
2. ከመንግሥት ጋር ግንኙነት
እውነትን ለመናገር ይደፍሩ ነበር የፖለቲካ ተጽእኖ ለመቋቋም ፈተና አለ
3. የሕይወት ምስክርነት
ጾም፣ ጸሎት፣ መስዋዕትነት ይህን መንፈሳዊ ምስክርነት ማጠናከር ያስፈልጋል
4. ዋና ጭንቀት እምነትን መጠበቅ እምነት፣ አስተዳደር እና ማንነት ጉዳዮች
5. ክርክር ሲፈጠር በሲኖዶስና በቅዱሳን ደንብ ይፈታ ነበር በሚዲያ እና በሕዝብ ፊት ይታያል
6. ለሕዝብ የሚታይ ምሳሌ አቡነ ጴጥሮስ፣ አቡነ ተክለ ሃይማኖት ሕዝቡ ተመሳሳይ የቅድስና አርአያ ይፈልጋል
7. የአንድነት ግንዛቤ "ቤተ ክርስቲያን ከግል በላይ" የብሔር፣ የክልል እና የቡድን ጫናዎች
8. የሥልጣን አመለካከት፦ ሥልጣን እንደ አገልግሎት አንዳንድ ጊዜ እንደ የአስተዳደር ስልጣን ይታያል
9. መፍትሔ ሲፈለግ ጸሎት፣ ስብሰባ፣ ንስሐ እነዚህን መንፈሳዊ መሣሪያዎች መጠናከር
10. የታሪክ ውጤት ቅዱሳን አባቶች ትውልድን መርተዋል የዛሬው ትውልድ ከዚያ ምሳሌ ሊማር ይችላል
በታሪካዊ ምሳሌዎች የተመሠረተ ንጽጽር
ታሪካዊ ሰው የታሪኩ ሁኔታ ከዛሬ ሁኔታ የሚሰጠው ትምህርት
1. ቅዱስ አትናቴዎስ ብዙዎች ሲቃወሙት እውነትን ጠበቀ ቁጥር ሳይሆን እውነት መለኪያ ነው
2. ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ ሙስናን ተቃውሞ ስደት ተቀበለ ፍትሕን መናገር ዋጋ አለው
3. አቡነ ጴጥሮስ ሕይወቱን ለእውነት አሳልፎ ሰጠ መንፈሳዊ አመራር መስዋዕትነትን ይጠይቃል
4. አቡነ ቴዎፍሎስ በፖለቲካ ጫና ተሰዋ ቤተ ክርስቲያን ነፃነቷን መጠበቅ ያስፈልጋል
5. አቡነ ተክለ ሃይማኖት በቅድስና ሕዝብን መራ የእውነተኛ አመራር መሠረት ቅድስና ነው
የአባቶች መለኪያ
"ጳጳስ ቅዱስ ነውን?" የሚለው ጥያቄ በሹመት፣ በቁጥር ወይም በቡድን አይመለስም።
የቅዱሳን አባቶች መለኪያ አምስት ነው፦
1. ትሕትና
2. እውነትን መጠበቅ
3. ጸሎት
4. መስዋዕትነት
5. የቤተ ክርስቲያን አንድነት
ታሪክ የሚያሳየው ቅዱሳን ጳጳሳት በእነዚህ አምስት መለኪያዎች ይታወቁ እንደነበር ነው፤
ዛሬም ማንኛውም አመራር
በእነዚህ መለኪያዎች ሊመዘን ይችላል።
በኦርቶዶክስ አመለካከት ችግሩ የሚጀምረው በሰው ልብ ነው፤ መፍትሔውም ከዚያው ይጀምራል።
በታሪክ የነበሩት
ቅዱሳን አባቶች ከእኛ የተለዩት በሹመታቸው ሳይሆን በሕይወታቸው ነበር።
1. ወደ ንስሐ መመለስ
ቅዱሳን አባቶች ሁልጊዜ ሌሎችን ከመውቀስ በፊት ራሳቸውን ይመረምሩ ነበር።
ዛሬ ብዙ ጊዜ፦
•ጳጳሱ ጥፋተኛ ነው
• ካህኑ ጥፋተኛ ነው
• መንግሥት ጥፋተኛ ነው እያልን እንነጋገራለን።
ነገር ግን ቅዱሳን አባቶች እንዲህ ይሉ ነበር፦ "እኔ ምን አጠፋሁ?" የመጀመሪያው ተሃድሶ የግል ንስሐ ነው።
2. አንድነትን ከብሔርና ከፖለቲካ በላይ ማስቀመጥ
ቅዱስ ጳውሎስ፦
"አይሁዳዊም ሆነ ግሪክ የለም።" ብሎ አስተማረ።
ዛሬ ግን ብዙ ጊዜ፦
• የኔ ብሔር
• የኔ ክልል
•
የኔ ቡድን
የሚለው ከ"የኔ ቤተ ክርስቲያን" በላይ እየሆነ ይታያል።
የአቡነ ጴጥሮስ መንገድ ግን፦ "ክርስቶስ ይቅደም" የሚል ነበር።
3. የጸሎት ትውልድ መፍጠር
የኢትዮጵያ ታላላቅ አባቶች ኃይላቸው ከፖለቲካ አልመጣም።
ከ፦
• እንጦንስ ገዳም
• ደብረ ሊባኖስ
• ገነተ ጎል
• ደብረ ዳሞ
ያሉ የጸሎት ማዕከላት መጣ።
የዛሬ ችግር በከፊል የጸሎት ኃይል በመዳከሙ ነው።
4. የቅድስና ደረጃን ከእውቀት በላይ ማስቀመጥ
ዛሬ ምናልባት ብዙ ዲግሪ ያላቸው ሰዎች አሉ፤ ይህ ጥሩ ነገር ነው። ግን ቅዱሳን አባቶች የሚጠይቁት፦
• ምን ያህል ታውቃለህ? አይደለም
• ምን ያህል ትቀደሳለህ? ነው ---- ነበር።
ቤተ ክርስቲያን ከሊቃውንት በፊት ቅዱሳንን ትፈልጋለች።
5. ጳጳሳት ወደ አባትነት እንዲመለሱ
በቀድሞ ዘመን ሕዝቡ ጳጳሱን ሲያይ፦
"ይህ አባቴ ነው" ብሎ ነበር የሚያስበው።
ዛሬ ግን አንዳንዴ፦ "የየትኛው ወገን ነው?" የሚለው ጥያቄ ይቀድማል።
ይህ ሁኔታ መቀየር አለበት።
6. ምዕመናንም ኃላፊነት አለባቸው
ሁሉንም ችግር በጳጳሳት ላይ ብቻ መጣል ትክክል አይደለም።
ምዕመናንም፦
• ሐሜትን መተው
• የማኅበራዊ ሚዲያ ጥላቻን መተው
• ጸሎትን ማብዛት
• ካህናትንና ጳጳሳትን መክበር
• በእውነት ጊዜ በትሕትና መናገር አለባቸው።
የተግባር መንገድ (5 ደረጃዎች)
1. የንስሐ እና የጸሎት ንቅናቄ በመላ ቤተ ክርስቲያን።
2. በሲኖዶስ፣ በገዳማት እና በምዕመናን መካከል የእርቅ ውይይት።
3. ወጣቶችን በገዳማዊ መንፈስ ማሳደግ።
4. ቤተ ክርስቲያንን ከብሔር ፖለቲካ በላይ ማድረግ።
5. የቅዱሳን አባቶችን ገድልና ትምህርት በስፋት ማስተማር።
እንደ አቡነ ተክለ ሃይማኖት፣ አቡነ እውስጣቴዎስ፣ አቡነ ጴጥሮስ እና ሌሎች ቅዱሳን የሚያሳዩት ትልቁ ትምህርት አንድ
ነው፤
የቤተ ክርስቲያን ተሃድሶ በአዋጅ አይጀምርም፣ በንስሐ ይጀምራል፤ በፖለቲካ አይጠናቀቅም፣ በቅድስና
ይጠናቀቃል።
አስተያየቶች
አስተያየት ይለጥፉ